Je hebt het vast weleens gedacht. Dit gevoel wil ik niet. Dit hoort er niet te zijn. Als ik me zo voel, gaat er iets mis. Woede. Angst. Jaloezie. Verdriet. Schaamte. We noemen ze “negatief”, als iets wat bestreden, overstegen of in ieder geval zo snel mogelijk kwijtgeraakt moet worden. En dan zijn er de “positieve” emoties. Blijdschap. Dankbaarheid. Kalmte. Liefde. Die mogen er zijn. Die horen erbij. Die laten zien dat je het goed doet. Maar wat als deze indeling — positief en negatief — het grootste misverstand is dat we over onze emoties hebben? Wat als er helemaal geen slechte emoties bestaan?
Wat emoties eigenlijk zijn
Emoties zijn geen oordeel over jou. Ze zijn ook geen teken dat er iets fout gaat. Emoties zijn signalen. Ze zijn de manier waarop je zenuwstelsel, je lichaam en je onderbewuste communiceren met jou. Ze vertellen je iets over wat er gebeurt, in jou, in je omgeving, in je relaties. Ze zijn informatie, net zo goed als pijn een signaal is dat er aandacht nodig is, of honger een signaal dat je lijf brandstof nodig heeft.
- Woede vertelt je dat er een grens overschreden is — of dreigt te worden.
- Angst vertelt je dat je lichaam gevaar waarneemt — of iets wat eruitziet als gevaar.
- Verdriet vertelt je dat er iets verloren is gegaan wat voor jou van waarde was.
- Jaloezie vertelt je iets over wat jij diep van binnen verlangt.
- Schaamte vertelt je iets over hoe je je verhoudt tot anderen — en of je je veilig voelt om gezien te worden.
Dit zijn geen fouten in het systeem. Dit is het systeem dat werkt zoals het bedoeld is.
Als we leren dat bepaalde emoties “negatief” zijn, leren we ook: dit mag er niet zijn. Dit moet weg. Als ik dit voel, klopt er iets niet aan mij. Dat is een van de pijnlijkste dingen die we iemand kunnen meegeven en toch is het de boodschap die de meeste mensen meekregen in hun opvoeding, in hun omgeving, in de cultuur waarin ze opgroeiden.
- Wees niet zo boos.
- Je hoeft er toch niet zo verdrietig om te zijn.
- Stel je niet zo aan.
Die zinnen leren kinderen iets dat diep inslijt: sommige emoties zijn acceptabel, andere niet. Sommige gevoelens zijn welkom, andere moeten verdwijnen. En dus leren we ze weg te stoppen. Te onderdrukken. Te rationaliseren. Ons erdoorheen te werken. Ermee te vechten.
Wat er gebeurt als je emoties als vijanden behandelt
Een emotie die onderdrukt wordt, verdwijnt niet. Ze zakt weg. Onder de oppervlakte. In je lijf. In je zenuwstelsel. Ze wacht op een moment waarop ze toch gehoord kan worden en dat moment komt altijd.
- Soms als een chronische lichamelijke spanning die maar niet weggaat.
- Soms als een vage gevoelloosheid — een afstomping die zich over alle emoties verspreidt, niet alleen over de “negatieve”.
- Soms als een explosie die je zelf ook overvalt.
Want dat is het probleem met het onderdrukken van gevoel: je kunt niet selectief verdoven. Wie zijn woede dichtzet, zet ook zijn vreugde dicht. Wie zijn verdriet wegduwt, duwt ook zijn liefde weg. Het systeem werkt niet zo precies als we zouden willen.
Bessel van der Kolk, traumapsycholoog en auteur van “The Body Keeps the Score”, beschrijft hoe onverwerkte emoties letterlijk in het lichaam worden opgeslagen. Niet als een metafoor. Als fysieke spanning, als patroon in het zenuwstelsel, als een reactie die bij herhaling te vroeg, te groot of te snel activeren.
Het verschil tussen gevoel en gedrag
Hier zit een belangrijk onderscheid dat vaak gemist wordt. Een emotie “negatief” noemen, verwarren we vaak met de gedachte dat het gevoel zelf schadelijk is. Maar het gevoel zelf, woede, angst of verdriet doet in wezen niets. Wat we doen met dat gevoel, kan schadelijk zijn.
Woede is niet hetzelfde als schreeuwen. Angst is niet hetzelfde als verlammen. Verdriet is niet hetzelfde als wegsmelten en nooit meer opstaan. Een emotie is een signaal. Gedrag is een keuze, ook al voelt die keuze in het moment soms niet als keuze, maar als drang. Het verschil leren zien tussen “ik voel woede” en “ik handel vanuit woede” is een van de meest bevrijdende dingen die er is. Want zodra er ruimte zit tussen het gevoel en de reactie, heb je keuzevrijheid. En keuzevrijheid begint met het gevoel mogen voelen.
Emoties als kompas
Hier wordt het interessant. Als emoties informatie zijn, geen waardeoordeel, maar een signaal, dan is de vraag niet hoe kom ik van dit gevoel af? maar wat vertelt dit gevoel mij? Dat is een fundamenteel andere vraag.
En het is de vraag die centraal staat in het Innerlijk Kompas®. Want wie leert luisteren naar zijn emoties zonder ze meteen te beoordelen, vreugde of te verdrijven, ontdekt dat er in elk gevoel een aanwijzing zit. Een richting. Een onvervulde behoefte. Een overschreden grens. Een verlangen dat nog niet gehoord werd.
- Woede die je leert kennen als een grenskaart.
- Angst die je leert lezen als een oude opgeslagen ervaring, niet altijd als werkelijk gevaar van nu.
- Verdriet dat je leert zien als bewijs van hoe diep iets voor je betekent.
- Schaamte die je leert onderscheiden van schuld en die je leert begrijpen als een signaal over verbinding, niet over waarde als mens.
Waarom dit extra geldt bij trauma
Bij mensen die trauma hebben meegemaakt, zeker bij langdurig of vroegkinderlijk trauma, is de relatie met emoties extra ingewikkeld. Vaak zijn er twee patronen tegelijk aanwezig. Aan de ene kant: een overdaad aan gevoel. Emoties die te snel komen, te groot zijn, te overweldigend om te hanteren. Een zenuwstelsel dat overreageert op prikkels omdat het geleerd heeft: altijd alert zijn. Aan de andere kant: gevoelloosheid. Een verdoving die zich heeft ingesteld als bescherming. Want als alles te veel is, is niets voelen soms de enige manier om te overleven.
Beide zijn logisch. Beide zijn reacties van een systeem dat zijn best deed om jou te beschermen. En beide betekenen hetzelfde: er is een verstoorde verhouding met emoties ontstaan, niet omdat jij er iets mis aan hebt, maar omdat de omstandigheden het niet anders toelieten. Het herstel begint niet bij het verdrijven van die emoties. Het begint bij het opnieuw leren verdragen ervan, veilig, langzaam, in je eigen tempo.
Oefening: van oordeel naar nieuwsgierigheid
De volgende keer dat er een gevoel opkomt dat je normaal gesproken “negatief” zou noemen, probeer dan één ding anders te doen:
Noem het niet. Oordeel er niet over. Stel in plaats daarvan één vraag: Wat probeert dit gevoel mij te vertellen? Niet als trucje. Niet als manier om van het gevoel af te komen. Maar als het begin van een gesprek, met het deel van jou dat iets wil zeggen en misschien al een hele tijd wacht om gehoord te worden.
Dat is het begin van het Innerlijk Kompas®. Niet weten hoe je je moet voelen. Maar leren wat je gevoel je wil zeggen.
Bij Praktijk DjaleeZ werk ik met vrouwen aan een andere verhouding met hun emoties, niet door ze weg te werken, maar door ze te leren begrijpen. Via het Innerlijk Kompas® onderzoeken we samen wat jouw gevoel je vertelt, wat eronder zit, en hoe je van daaruit bewustere keuzes kunt maken. Wil je weten of deze aanpak bij jou past? Neem contact op voor een vrijblijvend kennismakingsgesprek op djaleez.com.